Paszport biometryczny bez tajemnic – wszystko, co musisz o nim wiedzieć

Paszport biometryczny brzmi poważnie i skomplikowanie, ale w praktyce to spore ułatwienie dla każdego, kto dużo podróżuje poza granice Europy. Czym dokładnie jest?

Paszport to kolejny dokument, który podążą z duchem XXI wieku – paszportem biometrycznym nazywamy jego usprawnioną wersję, która może być sporym ułatwieniem w trakcie podróży. Choć jego głównym celem jest zwiększenie bezpieczeństwa i usprawnienie kontroli granicznych, wokół tej technologii wciąż pojawia się wiele pytań i wątpliwości: od zakresu gromadzonych danych, przez ich ochronę, aż po realne korzyści dla posiadacza dokumentu. W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, czym jest paszport biometryczny, jak działa i odpowiadamy na wiele pytań, które są z nim związane.

Wszak paszport biometryczny brzmi jak coś, co możemy np. użytkować z poziomu smartfona lub nawet smartwatcha. To nie do końca prawda (choć trwają prace nad integracją dokumentu w aplikacji mObywatel), zatem czym dokładnie jest taki paszport?

Czym jest paszport biometryczny?

Najpierw jednak odpowiedzmy na najważniejsze pytanie, które nadal trapi wiele osób: czym tak w ogóle jest paszport biometryczny? Jest to nowoczesny dokument podróży, który łączy tradycyjne informacje o jego właścicielu z cyfrowymi danymi, dzięki którym identyfikacja jest szybsza i bardziej precyzyjna. W odróżnieniu od zwykłego paszportu, ma wbudowany miniaturowy chip elektroniczny, który przechowuje wiele informacji o właścicielu paszportu.

Jakie dane przechowuje czip RFID paszportu biometrycznego:

• wizerunek twarzy,
• odciski palców,
• dane techniczne dokumentu, potrzebne do weryfikacji jego autentyczności (np. informacje o certyfikatach zabezpieczających).

Warto nadmienić, że czip nie przechowuje dodatkowych informacji takich jak adres zamieszkania, numer PESEL, dane finansowe, historia przekroczeń granicy czy lokalizacja posiadacza. Dane są chronione kryptograficznie, co dodatkowo wpływa na ich ochronę. Po co jednak obecność czipu w papierowym dokumencie?

Mianowicie, gdy taki paszport jest sprawdzany na granicy, dane z chipu porównywane są z tym, co widzi kontroler lub skaner, co znacząco utrudnia fałszowanie dokumentu oraz podszywanie się pod kogoś innego. Dzięki temu biometryczna forma paszportu nie tylko usprawnia procedury graniczne, ale i podnosi poziom bezpieczeństwa podróży międzynarodowych.

Czy wszystkie paszporty są wyposażone w chip?

Tak, obecnie każdy paszport wydawany w Polsce jest paszportem biometrycznym. W Polsce, wszystkie paszporty wydane po dniu 28 sierpnia 2006 roku są wyposażone w biometrię. Tradycyjne dokumenty, które nie zawierały mikroczipu z danymi biometrycznymi, nie są już wydawane od wielu lat. Wynika to zarówno z przepisów krajowych, jak i z międzynarodowych standardów bezpieczeństwa, które muszą spełniać dokumenty podróży.

Oznacza to, że każda osoba składająca dziś wniosek o paszport otrzymuje dokument wyposażony w chip, niezależnie od celu wyjazdu czy częstotliwości podróży. Starsze, niebiometryczne paszporty zachowały ważność jedynie do upływu terminu wskazanego w dokumencie, jednak obecnie nie funkcjonują już w obiegu jako nowo wydawane dokumenty.

Jak sprawdzić, czy mój paszport jest biometryczny?

W zasadzie, aby dokonać szybkiej identyfikacji, nie musimy nawet otwierać paszportu. Wystarczy rzut okiem na okładkę dokumentu.Jeżeli posiadamy paszport z czipem RFID, pod godłem i dwoma/trzema słowami „paszport” w różnych językach znajdować się będzie symbol mikroczipu. Jego obecność sugeruje, że mamy do czynienia z dokumentem biometrycznym.

Dodatkowy element, który wyróżnia paszport biometryczny

Symbol czipu na okładce dokumentu to jedno, ale co jeszcze wyróżnia każdy polski paszport biometryczny? Jest to tzw. strefa MRZ, czyli Machine Readable Zone. Co to dokładnie jest?

Jest to specjalny obszar na stronie danych osobowych (dokładnie znajdujący się pod nimi), który został zaprojektowany tak, aby maszyny mogły odczytać zawarte w nim informacje w szybki i bezbłędny sposób. MRZ składa się zazwyczaj z dwóch lub trzech wierszy tekstu, zapisanych przy użyciu standardowego alfabetu i cyfr, bez polskich znaków diakrytycznych, oraz z ograniczonego zestawu symboli (np. znaków < służących jako spacje lub separatory).

W MRZ zapisane są m.in.:

• imię i nazwisko posiadacza paszportu,
• numer paszportu,
• narodowość,
• data urodzenia i termin ważności dokumentu,
• płeć posiadacza paszportu,
• kod kraju wydającego dokument.

Dzięki MRZ kontrola graniczna może przebiegać znacznie szybciej, ponieważ informacje mogą być odczytane automatycznie przez skanery i systemy komputerowe, co minimalizuje ryzyko błędów i przyspiesza procedury. W połączeniu z danymi biometrycznymi z mikroczipu paszportu, MRZ pozwala na sprawne i bezpieczne potwierdzenie tożsamości podróżnego.

Ile kosztuje paszport biometryczny?

Oto, co warto wiedzieć o kosztach wydania paszportu biometrycznego w Polsce: standardowa opłata za paszport biometryczny dla dorosłej osoby (bez ulg) wynosi 140 zł. To jest kwota, jaką najczęściej płacą osoby pełnoletnie przy składaniu wniosku o nowy dokument, zarówno przy pierwszym wydaniu, jak i przy wymianie po wygaśnięciu poprzedniego paszportu.

Dla niektórych grup przewidziane są zniżki i ulgi – przykładowo:

• uczniowie i studenci, emeryci, renciści oraz osoby z niepełnosprawnością mogą zapłacić 70 zł (czyli połowę standardowej opłaty) po okazaniu dokumentów uprawniających do ulgi,
• dzieci do określonego wieku mają jeszcze niższe stawki (np. około 30-60 zł),
• osoby powyżej 70. roku życia mogą być zwolnione z opłaty.

Jeśli wnioskujesz o paszport poza Polską, stawki w lokalnej walucie mogą być inne (np. w euro lub dolarach), ale zazwyczaj odpowiadają mniej więcej tej samej wartości przeliczonej z polskich złotych.

Jak i gdzie wyrobić paszport biometryczny?

Podróżowanie po krajach UE, które zniosły kontrolę na granicach oraz tych, które przynależą do strefy Schengen nie będzie wiązać się z koniecznością wyrabiania paszportu. Co jednak w przypadku, gdy planujemy wyjechać gdzie indziej? Wtedy niezbędne jest posiadanie paszportu biometrycznego – wyjaśnijmy więc jak go zdobyć.

Proces wyrabiania paszportu przebiega w kilku krokach:

1. Wypełnienie wniosku paszportowego – można to zrobić elektronicznie lub tradycyjnie, wypełniając papierowy formularz dostępny w punkcie obsługi paszportowej, który znajduje się w każdym Urzędzie Wojewódzkim lub jego delegaturze.
2. Złożenie dokumentów osobiście – paszport można wyrobić tylko osobiście, ponieważ konieczne jest pobranie odcisków palców (dla osób powyżej 12. roku życia) i zrobienie zdjęcia biometrycznego, jeśli urząd nie wykorzystuje zdjęcia z wniosku elektronicznego.
3. Opłata za wydanie paszportu – standardowo wynosi około 140 zł dla dorosłych, a niższe stawki przysługują dzieciom, studentom czy seniorom.
4. Odbiór paszportu – po kilku tygodniach (najczęściej 2–6 tygodni, w zależności od urzędu) można odebrać gotowy dokument osobiście w urzędzie, który go wydawał.

W przypadku pilnych wyjazdów istnieje możliwość przyspieszonego trybu wyrobienia paszportu, choć wiąże się on z wyższą opłatą.

Warto pamiętać, że procedury i wymagane dokumenty mogą się różnić w zależności od miejsca zamieszkania, dlatego przed wizytą w urzędzie najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie internetowej lokalnego urzędu paszportowego.

Sekcja FAQ

Czy każdy polski paszport jest biometryczny?

Tak. Od 2006 roku wszystkie wydawane w Polsce paszporty są biometryczne. Oznacza to, że każdy nowy dokument zawiera mikroczip z cyfrowym zdjęciem posiadacza oraz – w przypadku osób powyżej 12. roku życia – odciskami palców.

Jak długo ważny jest paszport biometryczny?

Odpowiedź na to pytanie jest uzależniona od wieku posiadacza:

• Osoby powyżej 13 lat – 10 lat
• Dzieci 5-12 lat – 5 lat

Pamiętaj, że wiele krajów wymaga, aby paszport był ważny co najmniej 6 miesięcy po planowanej dacie wjazdu.

Gdzie znajduje się czip RFID w paszporcie biometrycznym?

Czip RFID w paszporcie biometrycznym jest wbudowany w okładkę dokumentu, zwykle w tylnej części okładki lub w pierwszych stronach paszportu. Jest przy tym niewidoczny gołym okiem.

Czy wyrabiając paszport obecnie mogę zrezygnować z biometrii?

Nie – paszport biometryczny jest dziś standardem w Polsce i nie można z niego zrezygnować przy normalnym wnioskowaniu. Wyjątkiem są paszporty tymczasowe, które mogą być wydane w pilnych przypadkach (np. nagła podróż). Nie zawierają one danych biometrycznych w mikroczipie.

Sprawdź też:

• Jak płacić telefonem? Poznaj wszystkie metody
• Zastrzeżenie PESEL – jak zastrzec numer PESEL? Co to daje?

Źródło zdjęć: Adobe Stock